ادامه مطالب

لطفا به وب سایت شخصی مراجعه فرمائید.

www.mohsenshokrani.com

نکته مهم در درس پژوهی

زماني كه طرح درس تجديدنظر شده آماده شد،

درس در كلاسي متفاوت تدريس مي‌شود.

گاهي معلم درس،

 همان معلم قبلي است

 ولي در بيشتر موارد معلم ديگري از گروه پژوهشي،

تدريس را برعهده مي‌گيرد.

مفهوم درس پژوهی

"درس‌پژوهي" شكل اوليه‌اي از رشد حرفه‌اي معلمان در ژاپن است. هدف آن بهبود مستمر تدريس(آموزش) است به گونه‌اي كه دانش‌آموزان بتوانند مطالب بيشتري را بياموزند. تمركز اوليه آن نيز بر نحوه تفكر و يادگيري دانش‌آموزان است.

"درس‌پژوهي" با ساير اشكال رشد حرفه‌اي متفاوت است، به اين دليل كه پرورش حرفه‌اي در حين ياددهي و يادگيري(آموزشي) صورت مي‌گيرد. تمركز آن، چنان‌كه استيگلر و هيبرت (1384) در «شكاف آموزشي(يادگيري) » اشاره كرده‌اند، تدريس است، نه معلمان، كار كردن دانش‌آموزان است، نه كار دانش‌آموزان. ملاك سنجش در موفقيت "درس‌پژوهي" يادگيري معلمان است نه توليد يك درس. تهيه دروس بهتر نتيجه جانبي و ثانويه فرايند است، اما نه هدف اوليه آن.

هدف اصلی درس پژوهی

هدف اصلی در درس پژوهی

فهم بهتر،

آسان تر

و

 بادوام تر مطالب درسی

 در میان فراگیران است.

چرخه درس پژوهی

درس‌پژوهي، يك حلقة پژوهشي است كه در آن، معلمان به‌صورت گروهي دربارة موضوعات برنامة درسي به پژوهش مي‌پردازند. آنها در ابتدا به «تبيين مسئله» مي‌پردازند كه فعاليت گروه درس‌پژوهي را برانگيخته است و هدايت خواهد كرد. مسئله مي‌تواند يك سؤال عمومي (براي مثال برانگيختن علاقه دانش‌آموزان به پژوهش) يا سؤال جزئي‌تر باشد (براي مثال، بهبود فهم دانش‌آموزان از چگونگي جمع كردن مطالب براي تحقيق جزئي). سپس گروه به مسئله شكل مي‌دهد و برآن تمركز مي‌كند، به‌نحوي كه بتواند در يك درس خاص كلاسي مطرح شود. معمولاً مسئله‌اي را انتخاب مي‌كنند كه از فعاليتهاي خود به‌دست آورده‌اند يا براي دانش‌آموزانشان دشواريهايي ايجاد كرده است.

هنگامي كه يك هدف يادگيري انتخاب شد، معلمان براي «برنامه‌ريزي» و «طراحي درس» تشكيل جلسه مي‌دهند. اگر چه در نهايت يك معلم، درس را به عنوان بخشي از فرآيند پژوهش تدريس خواهد كرد، ولي خود درس محصول گروهي تلقي مي‌شود. در اينجا هدف نه تنها توليد يك درس اثربخش بلكه درك چگونگي و چرايي كاركرد درس براي افزايش «فهم مطالب در ميان دانش‌آموزان» است. اغلب، برنامة اوليه‌اي كه گروه توليد مي‌كند، در جلسه‌اي براي همة معلمان مدرسه مطرح مي‌شود تا به نقد درآيد.

براي تدريس، تاريخي (زمان) معين مي‌شود. معلمان گروه هر كدام نقشي را برعهده مي‌گيرند و زمينه‌هاي لازم براي اجراي موفق درس در شرايط واقعي مورد بررسي قرار مي‌گيرد. هنگام شروع درس، معلمان در قسمت عقب كلاس مي‌ايستند يا مي‌نشينند. ولي زماني كه از دانش‌آموزن خواسته مي‌شود سرجاي خود تمرين كنند، معلمان ناظر، قدم مي‌زنند، كار دانش‌آموزان را مشاهده مي‌كنند و همچنان كه درس ادامه مي‌يابد از فعاليت دانش‌آموزان يادداشت برمي‌دارند. گاهي به‌منظور تجزيه و تحليل درس و بحث دربارة آن در زمان ديگر، فيلمبرداري مي‌شود.

سپس معلمان، طي يك جلسه به نقد كار مشترك خود مي‌پردازند. در اين جلسه، معمولاً به معلمي كه درس را آموزش داده است، اجازه داده مي‌شود اول از همه صحبت كند و نظر خود را دربارة چگونگي اجراي درس و مسائل عمدة آن، اظهار نمايد. سپس معلمان ديگر گروه معمولاً از ديدگاه انتقادي دربارة قسمت‌هايي از درس كه به‌نظر آنها مشكل داشته است، صحبت مي‌كنند. «تمركز بر درس است» نه معلمي كه آن را آموزش داده است؛ هر چه باشد درس، محصولي گروهي است و همة اعضاي گروه در مورد نتيجة برنامة خود، احساس مسئوليت مي‌كنند. در واقع آنها از خود انتقاد مي‌كنند. چنين كاري نه يك ارزيابي شخصي بلكه فعاليتي است كه به بهبود فردي منجر مي‌شود و از همين رو حائز اهميت است.

معلمان گروه درس‌پژوهي با توجه به مشاهدات و بازخودرها در درس تجديدنظر مي‌كنند. آنها ممكن است مواد آموزشي، فعاليتها، سؤال‌ها و مسائل مطرح شده يا همة اين موارد را تغيير دهند. تأكيد آنها غلب بر تغيير مواردي است كه در جريان كلاس درس شواهد دقيقي مبني بر ضرورت آنها يافته‌اند.

زماني كه طرح درس تجديدنظر شده آماده شد، درس در كلاسي متفاوت تدريس مي‌شود. گاهي معلم درس، همان معلم قبلي است ولي در بيشتر موارد معلم ديگري از گروه پژوهشي، تدريس را برعهده مي‌گيرد. يكي از ويژگيهاي اين مرحله آن است كه همة اعضاي شوراي معلمان براي شركت در پژوهش به كلاس دعوت مي‌شوند. حضور آنان در مدرسه‌اي بزرگ كه تعداد معلمان جمع شده در يك كلاس آن احتمالاً از تعداد دانش‌آموزان كلاس بيشتر است، كاملاً شگفت‌انگيز به‌نظر مي‌رسد.

در اين مرحله معمولاً همة اعضاي شوراي معلمان در يك جلسة طولاني شركت مي‌كنند. گاهي يك فرد متخصص از خارج از مدرسه براي شركت در اين جلسه دعوت مي‌شود. معلمان و ناظران، درس را نقد و تغييراتي پيشنهاد مي‌كنند. هنگام بحث دربارة درس نه تنها يادگيري و فهم دانش‌آموزان بلكه آن دسته از مسائل عمومي كه به وسيلة فرضيه‌هاي اصلي درس‌پژوهي بيان شده‌اند، مورد توجه قرار مي‌گيرد و بالاخره دربارة اين كه چه چيزي از درس و اجراي آن آموخته شده است، صحبت به ميان مي‌آيد.

در پايان، درسي كه معلم‌ها به‌روي آن بحث كرده‌اند و خلاصة همة جلسات در يك كتابچه جمع‌آوري و منتشر مي‌شود تامعلمان ديگر نيز از آن آگاهي يابند.

درس پژوهی

درس پژوهی ، پژوهشی است كه بر چرخه يادگيری گروهی، كيفی، مشاركتی ومداوم كارگزاران آموزشی شامل "تبيين مساله"، "طراحی"، "عمل"، "بازانديشی" و "بازبينی يافته‌ها"، استوار است.    وسوالات پژوهش در كلاس درس را تبيين نموده، سپس طرحی برای‌انجام پژوهش مشاركتی درآموزش پيشنهاد می‌كنند و آن گاه آن را به اجرا گذارده و سپس به ارزيابی و بازبينی فرآيند عمل می‌پردازند. اين فرآيند، يادگيری از يكديگر را به صورت مشاركتی سازماندهی می‌كند و در عمل ظرفيت مدارس را برای گسترش يادگيری سازمانی، توليد وبكارگيری دانش حرفه‌ای در مدارس و گسترش ظرفيت تغيير خود پايدار را افزايش می‌دهد.از این طریق مدرسه به سازمان یادگیرنده تبدیل می شود،یعنی مکانی که محل رشد مدیر ،معلم ،دانش آموز واولیای آنها است  

تحول در آموزش

مدل "درس پژوهی"به عنوان مدلي موثر برای ترويج و غنی‌سازی يادگيری در مدرسه، در حال حاضر نظر بسياری ازانديشمندان را در جهان برای تحول در آموزش به‌خود جلب كرده است. يافته‌های پژوهشی دکترسركار آرانی پژوهشگر برگزيده "انجمن توسعه علم ژاپن" در سال ۲۰۰۴نشان می‌دهد كه درس پژوهی به گسترش فرهنگ يادگيری در مدارس ياری می‌رساند ومحيطی را فراهم می‌سازد تا معلمان "از يكديگر بياموزند"، دانش حرفه‌ای خود راارتقا دهند" ، "در رفتار خود بازانديشی كنند  ودر تحول مستمر آموزش مشاركت كنند.  (سرکارآرانی،1386)

منطق درس پژوهی

 منطق درس پژوهی را می توان این چنین بیان کرد: اگرمی خواهید آموزش را بهبودبخشید،اثربخش ترین جا برای چنین کاری کلاس درس است.بهبود درکلاس درس دردرجه اول اهمیت است. این که گفته شده است ،درختان بزرگ از دانه های کوچک می رویند،مردان بزرگ از کلاس های کوچک،سخن درستی است . (سرکار آرانی)

روز پژوهش

روز پژوهش،

روز تجلیل از روحیه پژوهش و پرسش گری،

بر دانشمندان و پژوهندگان فردای این سرزمین؛

دانشجویان و دانش آموزان گرامی باد.

تجربه نگاری در فعالیت های آموزشی

تجربه جوهره ی دانایی، خبرگی و تخصص است. به زعم بسیاری از صاحب نظران و پژوهشگران (نظیر پترهافمن، دن گلد هیبر،دوی، منن، اسکان، ژینواگی، ویسلی) تجربه، آموزش و پژوهش، پیوند ناگسستنی دارند. پژوهش از بستر بررسی نظامدار و نقد فکورانه تجارب برمی خیزد و مشخصه برجسته فعالیت معلمان حرفه ای و فکور درگیر شدن آگاهانه با تجارب و سازمان دادن و کاربردی کردن آنهاست .

مقاله حاضر در پی کنکاش سوال های مزبور به بحث پیرامون اهمیت و ضرورت و ترغیب معلمان و دست اندر کاران آموزش ویژه به تجربه نگاری و ارایه مهارتهای لازم و راهکارهای عملی آن، به بسط و تبیین محورهای زیر می پردازد: الف. معرفی تجربه نگاری و اهداف آن ب. بررسی ضرورت و جایگاه تجربه نگاری دست اندرکاران آموزش ویژه ج. پیوند تجربه نگاری و فعالیت های آموزشی – پژوهشی د. شیوه و فرایند تجربه نگاری و نکات پیشنهادی

برای دریافت مقاله اینجا کلیک کنید.

مراحل سیستم مطالعه PQRSTC

مراحل سیستم مطالعه PQRSTC عبارت است از

 PRVIEW (بررسی اولیه) 

 QUESTION (سوال گذاری)

 READ(مطالعه اصلی)

 SELF- RECITATION (بازخوانی ذهنی خود)

 TEST(امتحان) 

 CONTINUATION (مطالعه مستمر).

سیستم مطالعاتی PQ5R

مراحل سیستم مطالعه PQ5R عبارت است از

 REVIEW (برسی اولیه)

 QUESTION (سوال )

READ (مطالعه اصلی)

 RECORD ( یادداشت کردن)

RECITATION(بازخوانی)

REFLECT (امتحان از خود)

 REVIEW (مرور) .

درباره مراحل درس پژوهی

*انتخاب یک موضوع

درس پژوهی، یک حلقه پژوهشی است که در آن معلم به صورت گروهی درباره موضوعات درسی به پژوهش می پردازند. آنان در ابتدا به « تبین مسأله» می پردازند که فعالیت گروه درس پژوهی را برانگیخته است و هدایت خواهد کرد.

* برنامه ریزی برای تدریس درس

هنگامی که یک هدف یادگیری انتخاب شد، معلمان برای برنامه ریزی و طراحی درس تشکیل جلسه می دهند. اگر چه در نهایت، یک معلم درس را به عنوان بخشی از فرآیند پزوهشی تدریس خواهد کرد ولی خود طرح درس محصول گروهی تلقی می شود.

*تدریس درس در جمع عمومی فراگیران (مشاهده عمیق درس با محوریت هدف های گروه)

برای تدریس زمان معینی مشخص می شود. یکی از آموزگاران گروه درس پزوهی به نمایندگی از بقیه، درس مورد نظر را در کلاس تدریس مس کند. دیگر آموزگاران گروه هرکدام نقشی را برعهده می گیرند. هنگام شروع درس، آموزگاران ناظر در قسمت عقب می نشینند ولی  زمانی که از دانش اموزان خواسته می شود سرجای خود تمرین کنند، آموزگاران ناظر قدم می زنند، کار دانش آموزان را مشاهده می کنند و هم چنان که درس را ادامه می یابد، از فعالیت دانش آموزان یادداشت برداری می کنند، به منظور تجزیه و تحلیل درس و بحث درباره ی آن در زمان دیگر، فیلم برداری می شود.

*گزارش دهی مستند

آموزگاران طی یک نشست به نقد کار مشترک خود می پردازند.

دراین جلسه معمولاً به معلمی که درس را آموزش داده است، اجازه داده می شود اول از همه صحبت کند و نظر خود را درباره ی چگونگی اجرای درس و مسایل عمده ی آن اظهار نظر نماید سپس آموزگاران دیگر گروه معمولاً از دیگاه انتقادی درباره ی قسمت هایی از تدریس که به نظر آن ها مشکل داشته است، صحبت می کنند.

*بازاندیشی و تجدید نظر براساس تفکر گروه

آموزگاران گروه درس پژوهی با توجه به مشاهدات و بازخورد های فراگیران در طرح درس تجدید نظر می کنند. آنان ممکن است مواداموزشی، فعالیت ها،سوال ها و مسایل مطرح شده یا همه ی این موارد را تغییر دهند.تاکید آن ها اغلب برتغییر مواردی است که در جریان کلاس درس شواهددقیقی مبنی برضرورت تغییر آنها یافته اند.

*تدریس درس تجدید نظر شده

زمانی که طرح درس تجدید نظر شده آماده گردید، درس در کلاس متفاوت تدریس می شود. گاهی معلم ،همان معلم است ولی دربیشتر موارد معلم دیگری از گروه درس پژوهی تدریس را برعهده می گیرد. این کار تازمانی که همه ی اعضا از موفقیت طرح درس و درستی آن مطمئن شوند ادامه می یابد. هدف اصلی در درس پژوهی فهم بهتر، آسان تر و بادوام تر مطالب درسی در میان فراگیران است.

*مجدداًگزارش دهی مستند

دراین مرحله معمولاًهمه ی اعضای درس پژوهی دریک جلسه ی طولانی شرکت می کنند. گاهی یک فرد متخصص از خارج از مدرسه برای شرکت در این جلسه دعوت می شود. آموزگاران ناظر، درس را نقد و تغییراتی را پیشنهاد می کنند. در هنگام بحث درباره ی درسه نه تنها یادگیری و فهم دانش آموزان مورد توجه قرار می گیرد، بلکه درباره ی این که چه چیزی از درس و اجرای آن آموخته شده است صحبت به میان می آید.

*ارایه گزارش پایانی

 درپایان، درسی که آموزگاران درباره آن بحث کرده اند را می توان در یک کتابچه جمع آوری و منتشر کرد تا آموزگاران دیگر نیز از آن آگاهی یابند.

نکات کلیدی که گروه درس پژوهی با در ذهن داشته باشد چیست؟

·         هدف درس پژوهی، آگاهی از نحوهی تفکر دانش آموزان است ، نه تیهیه یک درس نمایشی.

·         نظرات، توصیه ها و اندیشه ها باید بر هدف های تنظیم شده توسط گروه متمرگز باشد، نه بر برنامه یک معلم خاص.

·         همه ی اعضای گروه باید در تهیه درس مشارکت داشته باشند و همه نظرات و ایده ها باید محترم شمرده شوند.

·         توصیه می شود که آموزگاران در فرآیند کار عجله نکنند. آموزگاران اغلب سعی دارند با طرح درسی که در ذهن خود دارند کار را آغاز کنند، نه با هدف هایی که باید دنبال شوند.

درباره درس پژوهی

«فرآیند درس پژوهی باور نکردنی است. یادگیری زیادی صورت گرفته است. طراحی یک درس با چنین دقت و ریزبینی در واژه گزینی به گونه ای باور نکردنی مهم شمرده می شود. تنها در همین یک مرحله احساس می کنم، رشد کرده ام»(دنیل پیترز، روچستر،نیویورک)

فرآیند درس پژوهی

منطق درس پژوهی ساده است اگر می­خواهيد آموزش را بهبود بخشيد، اثر بخش­ترين جا برای چنين کاری، کلاس درس است. اگر شما اين کار را با درس­ها شروع کنيد، مسئله­ي چگونگی کاربرد نتايج تحقيق در کلاس درس ناپديد می شود.در اينجا بهبود کلاس درس در درجه­ي اول اهميت است.

1-  انتخاب یک موضوع

2-  برنامه ریزی برای تدریس درس

3-  تدریس در جمع عمومی فراگیران

4-  گزارش دهی مستند

5-  بازاندیشی و تجدید نظر براساس تفکر گروه

6-  تدریس درس تجدید نظر شده

7-  مجدداً گزارش دهی مستند

8-  ارایه گزارش پایانی

درس پژوهی چیست؟

درس پژوهی شکل اولیه ای از توسعه ی حرفه ای معلمان می باشد که هدف عمده آن بهبود مستمر تدریس می باشد به گونه ای که دانش آموزان بتوانند مطالب را به شیوه ی موثر تری بیاموزند.

گروه درس پژوه تلاش می کند طرح درس خود را نقد و بررسی و به شیوه بهینه اصلاح نماید.

طرح درس مشارکتی رمز موفقیت معلمان می باشد. برای معلم درس پژوه تمام کردن کتاب مهم نیست، یادگیری و فهمیدن دانش آموزان مهم است. درس پژوهی به معلمان یاد می دهد که در کلاس صرفا یاددهنده نباشند بلکه یادگیرنده نیز باشند.

ملاک سنجش در موفقیت درس پژوهی یادگیری معلمان است نه تولید یک درس. تهیه طرح درس بهتر نتیجه جانبی و ثانوی فرآیند است .اما ند هدف اولیه آن.