باسمه تعالي

وزارت آموزش و پرورش

پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش

كاربرگ ارزشيابي گزارش‌هاي اقدام پژوهي

هدف اساسي  اقدام پژوهي (برنامة ‌معلم پژوهنده) ،بررسي، شناسايي، تبيين و حل مسأله و مشكل محيط كار و فعاليت‌ است (كلاس درس، مدرسه، ادارات و سازمان‌هاي آموزش و پرورش) و از نتايج اقدام‌پژوهي براي حل مسائل خاص در موقعيت‌هاي معين استفاده مي‌شود. در اقدام پژوهي، معلم پژوهنده، پژوهش خود را شخصاً به مرحلة اجرا درمي‌آورد و از نتايج آن در بهبود شرايط كاري خود بهره مي‌برد. معلمان و فرهنگيان علاقه‌مند مي‌توانند با بهره‌گيري از اين روش به پژوهش بپردازند. برخي از مهمترين زمينه‌هاي اقدام پژوهي در برنامه دوازددهم به شرح زير مي باشند:

1- موضوعات مربوط به فرآيند ياددهي-يادگيري، پيشرفت تحصيلي دانش‌آموزان و مسائل تحصيلي آنان ،

2 - روش‌هاي نو و ابتكاري در آموزش مفاهيم ديني ،

3- روش‌هاي نو در آموزش رياضي، علوم و سواد خواندن (بررسي مسائل و مشكلات دانش‌آموزان در اين زمينه‌ها و ارائه راه‌حل‌هاي نو و ابتكاري ، به ويژه‌ با توجه به نتايج مطالعه‌هاي بين المللي  PIRLS , TIMSS )

4- موضوعات مربوط به ارزشيابي از آموخته‌هاي دانش‌آموزان ،

5- روش‌هاي نو و ابتكاري در استفاده از فناوري اطلاعات و تكنولوژي آموزشي در تدريس ،

6- موضوعات مربوط به فرآيندهاي كلاس درس (نحوه استفاده از همكاري ساير دانش‌آموزان، پويايي گروه) ،

7- روش‌هاي نو و ابتكاري در آموزش مهارت‌هايي نظير حل مسأله و استدلال به دانش‌آموزان و پرورش خلاقيت آنان ،

8- روش‌هاي نو و ابتكاري در شناسايي مسائل عاطفي-رفتاري دانش‌آموزان و ارائه راه‌حل‌ در اين زمينه ،

9- موضوعات مربوط به با نشاط سازي مدارس و كلاس‌هاي درس، تحقق مدرسه زندگي ،

10- موضـوعات مـربوط‌ به مـديـريت مدارس (بررسـي مسـائل و راه‌حـل‌ها) مواردي از قبيل: ارتقاء مشاركت اولياء ‌دانش‌آموزان در اداره امور مدرسه، بهبود فرآيندهاي مديريت مدرسه، ارزشيابي عملكرد دبيران ، روش‌هاي بهبود نظارت بر فعاليت‌هاي آنان ، ارتقاء جو مدرسه ،

11- موضوعات مربوط به بهبود فرآيندهاي مديريتي در ادارات مناطق و سازمان‌هاي آموزش و پرورش استان‌ها (مواردي نظير: بهبود فرآيند  بهره‌وري، بهبود فرآيند تصميم‌گيري، بهبود فرايند برنامه‌ريزي، نظارت بر عملكردها، مديريت مشاركتي ،  ارزشيابي عملكرد، فرهنگ و جو سازماني، تكريم ارباب رجوع، مديريت زمان، كارآفريني،  راههاي افزايش انگيزه همكاران (اين موضوع‌ها براي كارشناسان شاغل در ادارات  مناطق و شهرستانها و سازمان آموزش و پرورش استان‌ها كه مايلند در برنامه دوازدهم  شركت نمايند پيشنهاد مي‌شود).

12- ساير موضوعات انتخاب شده به ابتكار معلمان عزيز 

 باسمه تعالي

     مقدمه

      نظام تعليم وتربيت در كشور ما چندي است كه عنايت ويژه‌اي به نقش و اهميت پژوهش مبذول داشته است. پژوهشگاه به عنوان نهاد اصلي پژوهش در آموزش و پرورش نقش فعال و ويژه‌اي را در توسعه فعاليتهاي پژوهشي و گسترش فرهنگ پژوهش ميان معلمان به عهده داشته است. برنامه معلم پژوهنده از جمله دستاوردهاي مهم حركت نوپايي بوده است كه همواره از سوي پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش ، شوراي تحقيقات استانها ، مديران ، معلمان و سياست گذاران تعليم و تربيت مورد توجه و حمايت قرار گرفته است روند صعودي مشاركت معلمان در برنامه معلم پژوهنده و شركت گسترده آنها در دوره‌هاي اقدام‌پژوهي و به تبع آن افزايش كيفيت طرحها و برنامه معلم پژوهنده و درنهايت اقبال پذيرش اين تفكر در مجموعه آموزش و پرورش گواه اين مدعاست . بنابراين جا دارد در جهت بنيانهاي فكري ، اجرايي ، ساختاري و جلب نظر معلمان و دست اندركاران به اين برنامه حساسيت بيشتري به خرج داد. اثربخشي آموزش و ارتقاي كيفيت تعليم و تربيت به توانمندسازي معلمان ومجهز نمودن آنها به بينش علمي و انجام پژوهش بستگي دارد. معلمان بايد انديشه توليد نمايند و از انديشه‌ها در جهت بهبود وضع كلاس درس و ساير بخشها استفاده لازم به عمل آيد. معلمان پژوهنده تلاش مي كنندكه از طريق پژوهش در كلاس نسبت به شناخت مسائل و بهسازي آموزش و يادگيري كوشا .... باشند. اين امر موجب مي شود كه آنها در عرصه‌هاي گوناگون و مرتبط با آموزش و پرورش اظهار نظر نمايند، شرايط موجود را تحليل نمايند و در مجموع انديشه‌ورز مجهز به دانش پژوهش باشند. اين فرايند نياز به آموزش ، مطالعه و عمل دارد. در همين راستا شيوه نامه اجراي برنامه دوازدهم معلم پژوهنده با برنامه ريزي ونظارت پژوهشگاه مطالعات آموزش و پرورش و مشاركت فعال معاونت‌ها و سازمانهاي حوزه ستادي، شوراي تحقيقات سازمان آموزش و پرورش استانها ، كميته‌هاي پژوهشي ادارت آموزش و پرورش مناطق شهرستانها و گروه‌هاي آموزشي سراسر  كشور به شرح زير اعلام مي‌گردد.

 اهداف:

1-    گسترش فرهنگ پژوهش در ميان معلمان و كاركنان وزارت آموزش و پرورش

2-    تقويت خودباوري در بين دست اندركاران آموزش و پرورش و كمك به رشد استعدادهاي بالقوه آنان در حل مسايل آموزش و پرورش

3-    فراهم ساختن زمينه‌هاي ارتقاء دانش و بازآموزي كاركنان آموزش و پرورش از طريق درگير كردن آنان با «پژوهش در عمل»

4-    كاهش مشكلات ناشي از كاربرد يافته‌هاي پژوهشي متداول و دانشگاهي توسط معلمان

5-    مستندسازي تجربه‌هاي مفيد معلمان براي استفاده كليه دست اندركاران آموزش و پرورش

  نحوه اجراي برنامه

 1.   تشكيل دبيرخانه معلم پژوهنده در استان :
         

اين دبيرخانه مسئوليت مديريت ، نظارت و ارزشيابي از اجراي دوازدهمين برنامه معلم پژوهنده را با هدايت رئيس محترم سازمان و معاون محترم  پژوهش ،  برنامه ريزي و منابع انساني استان به عهده دارد .

 

2. تشكيل دبيرخانه معلم پژوهنده در شهرستان / ناحيه / منطقه :

3. وظايف مدير مدرسه:

3-1 دريافت دستورالعمل اجراي دوازدهمين برنامه معلم پژوهنده و ابلاغ آن به كاركنان آموزشي و اداري مدرسه

3-2 طرح موضوع در شوراي معلمان در اسرع وقت و بحث و تبادل نظر پيرامون چگونگي اجراي بهينه دستورالعمل

3-3 ارسال فرمهاي ثبت مشخصات شركت كنندگان (تكميل شده توسط همكاران داوطلب) به دبيرخانه معلم پژوهنده منطقه

3-4 نظارت بر اجراي طرحهاي معلم پژوهنده در دست اجراء در مدرسه

3-5- پيش بيني جلساتي در شوراي معلمان جهت استماع گزارش اجراي طرحهاي معلم پژوهنده در دست اجرا در مدرسه و بحث و تبادل نظر پيرامون آن

3-6 برگزاري كارگاه هاي آموزشي و نشست هاي علمي در زمينه اقدام پژوهي (در صورت امكان و تمايل) و تحت نظارت دبيرخانه معلم پژوهنده منطقه طبق شيوه نامه دبيرخانه مركزي

3-7 گردآوري گزارش طرحهاي معلم پژوهنده و ارسال به دبيرخانه معلم پژوهنده منطقه طبق  برنامه تعيين شده.

4. وظايف معلم پژوهنده

1- مطالعه دستورالعمل و شركت در جلسه شوراي معلمان در ارتباط با چگونگي اجراي دوازدهمين دوره طرح معلم پژوهنده

2- تكميل فرم مشخصات براي شركت كنندگان در دوازدهمين دوره معلم پژوهنده در صورت تمايل

3- شروع اجراي طرح معلم پژوهنده به صورت فردي يا گروهي (گروهي به تناسب موضوع مي‌تواند شامل معلمان هم پايه، هم رشته، معلمان يك مدرسه و ... باشد)

4- فراهم كردن امكانات لازم جهت نظارت مدير مدرسه و ارائه گزارش در شوراي معلمان به اقتضاي شرايط و مراحل اجراي طرح

5- تهيه گزارش نهايي اجراي طرح و ارائه آن به مدير مدرسه طبق برنامه تعيين شده.

معلمين محترم پژوهنده لازم است به نكات زير توجه نمايند:

6- طرح در سال تحصيلي 88-87   با تاييد واحد آموزشي يا اداري مربوطه اجرا شده باشد.  

7- از ارسال گزارش طرحهايي كه در سالهاي قبل اجراء شده خودداري شود.  

8- هر فرد فقط يك گزارش به دبيرخانه معلم پژوهنده تحويل نمايد.

9- چون گزارش‌ها برگشت داده نمي شود بنابراين پيشنهاد مي‌شود نسخه‌اي از آن را نزد خود نگهداري نمايند.

10- از ارسال گزارش‌هاي توضيحي و كتابخانه اي در قالب طرح تحقيق رايج به عنوان اقدام‌  پژوهي خودداري شود.  

11- ارسال گزارش از طريق اداراه آموزش و پرورش مربوطه صورت گيرد.

12-  مشخصات كامل مجري و طرح در صفحه اول گزارش درج شود.

5. دواير اداري

در دواير اداري حوزه سازمان و مناطق آموزشي اطلاع رساني، ثبت مشخصات شركت كنندگان، نظارت بر اجراي طرحها و گردآوري گزارشهاي نهايي رأساً توسط دبيرخانه معلم پژوهنده استان يا منطقه صورت مي‌گيرد.

6. فرايند ارزشيابي گزارشهاي معلمان پژوهنده :

6-1 هر گزارش ابتدا به وسيلة دو داور متخصص ارزيابي مي‌شود. اگر اختلاف بين نمره ارزيابي دو داور، كمتر از 25درصد نمره كل بود، ميانگين دو نمره، نمره نهايي خواهد بود و كار ارزيابي پايان يافته تلقي مي شود. اگر بين دو نمره ارزيابي، بيش از 25 درصد كل نمره ، اختلاف وجود داشت، گزارش به داور سوم جهت ارزيابي ارجاع مي شود. ميانگين سه نمره ، نمره نهايي خواهد بود و كار ارزيابي، پايان يافته تلقي مي شود.

6-2- گزارش‌هايي كه بيش از 75 درصد  نمره ارزشيابي را كسب كنند ، گزارش برتر منطقه تلقي شده و جهت شركت در مرحلة بعد به استان معرفي و ارسال مي‌شوند. منطقه از بين آثار برتر در هر كدام از مواد درسي كه معلم پژوهنده در آن تدريس مي‌كند برابر تعدادي كه  در جدول يك ارائه شده است، گزارش برتر را انتخاب و به استان معرفي خواهد نمود، البته مشروط به اينكه هر گزارش حداقل 75 درصد كل نمره ارزيابي را كسب كرده باشد  .

6-3- استان بر اساس اين شيوه نامه و كاربرگ ارزشيابي ضميمه ، گزارش هاي اقدام پژوهي دريافت شده از سطح ادارات آموزش و پرورش مناطق / شهرستان‌ها  كه واجد حداقل 75 درصد امتياز شده‌اند را دوباره ارزيابي خواهد نمود.  در سطح استان نيز براي ارزشيابي هر گزارش اقدام پژوهي، مطابق مفاد بند  6-2  و 6-1 كه در بالا ذكر شد عمل مي‌شود.   

6-4- گزارش هايي كه بيش از 75 درصد نمره ارزشيابي را كسب كرده باشند، گزارش برجسته استاني تلقي مي‌شوند و استان مي‌تواند نسبت به تقدير از  صاحبان آثار اقدام كند.

6-5- استان از بين آثار طبق جدول (1) ، يك گزارش برتر را به راي كميته داوران استان انتخاب و به پژوهشگاه معرفي خواهد نمود،  مشروط بر اينكه آن گزارش دست كم 75 درصد از كل نمره ارزيابي را كسب كرده باشد (به گزارشهاي ارسال شده از سوي استان كه ملاك 75 درصد نمره را كسب نكرده باشند، ترتيب اثر داده نمي‌شود). 

6-6  پژوهشگاه به منظور افزايش روايي و اعتبار فرآيند ارزيابي آثار، كلية گزارشهاي واصله از استان ها را در كميته‌هاي تخصصي كه بر اساس رشته تحصيلي و موضوع گزارش اقدام پژوهي و باحضور اساتيد و كارشناسان خبرة وزارت آموزش و پرورش تشكيل مي‌شود، بررسي و ارزيابي مي‌نمايد، و در صورت لزوم (به تشخيص هيئت داوران)  از نويسنده (نويسندگان) گزارش اقدام پژوهي خواسته

مي‌شود، گزارش خود را به طور شفاهي در حضور داوران ارائه كند (ضوابط ارائة حضوري و داوري اين فرايند ،  متعاقباً به اطلاع خواهد رسيد).

6-7 لازم است گزارشهاي اقدام پژوهي منتخب استان كه به پژوهشگاه ارسال مي‌شوند، به صورت تايپ شده باشد و مستندات مربوطه ضميمه ‌گردد تا حقي از معلمان پژوهندة‌ عزيز زايل نگردد.

6-8  گزارش اقدام پژوهي مي‌تواند بصورت فردي و گروهي انجام شود ]با توجه به اينكه اجراي برنامه دوازدهم  بر اساس رشته تحصيلي (موضوع تدريس) است، پس لازم است در مورد گزارش هايي كه به صورت گروهي تهيه مي‌شود، رشته تحصيلي كه گزارش بايد در آن ارزيابي شود توسط نويسندگان مشخص مي‌شود. براي اين كار مي‌توان از رشته تحصيلي (موضوع تدريس) مولف اصلي يا رشته تحصيلي كه نويسندگان روي آن توافق مي‌كنند  و روي گزارش قيد مي‌كنند،  استفاده كرد[.

6-9- شركت معلمان پژوهندة برتر كشوري و استاني دوره‌هاي گذشته، به شرطي كه گزارش اقدام پژوهي ايشان تكراري نباشد ، بلامانع است.

7. زمانبندي اجراي برنامه

7-1. معلمان پژوهنده و ساير همكاران فرهنگي علاقمند، گزارش‌هاي اقدام پژوهي خود را از طريق مديران محترم مدارس و واحدهاي آموزشي، به دبيرخانه معلم پژوهنده ادارات آموزش و پرورش منطقه / شهرستان ارسال نمايند.

7-2.گزارش‌هاي واصله به ادارات مناطق / شهرستانها، بررسي و ارزيابي شده،  نتايج و نفرات برتر به استان معرفي شوند. .

7-3. گزارش‌هاي اقدام پژوهي واصله به دبيرخانه معلم پژوهنده استان، بررسي شده، و نتايج دقيقاً مطابق جدول (1) تا پانزدهم مهر 1388 به پژوهشگاه معرفي شوند.

7-4. پژوهشگاه تا اواخر آبان 1388 نسبت به ارزيابي گزارش‌هاي واصله، برگزاري جلسات ارائه شفاهي و حضوري و معرفي آثار برتر اقدام خواهد كرد.

7-5- بديهي است به گزارش‌هاي دريافتي خارج از زمانبندي فوق، ترتيب اثر داده نخواهد شد.

7-6- نفرات برتر كشوري در هفته پژوهش سال 1388 ، طي مراسمي مورد تقدير مقام وزارت قرار خواهند گرفت و آثار برتر در گردهمايي سراسري معلمان پژوهنده برتر كشور ارائه خواهد شد.

    جدول شماره يك

  

     

                 با تشكر – دبيرخانه برنامه كشوري معلم پژوهنده 

* خسرو اميرحسيني (1384) مهارت پژوهشگري در آموزش(اقدام پژوهي)،تهران، عارف‌كامل ،چاپ دوم

* ابوالفضل بختیاری و یوسف ایرانی  (1384) ، روش تحقیق عملی(اقدام پژوهی)،تهران ، انتشارات لوح زرین ، چاپ دوم

* علي رؤوف   (1386)پژوهش در كلاس درس و مدرسه ، تهران ، مدرسه ، چاپ دوم

* رضا ساکي و ديگران(1383) اقدام‌پژوهي: راهبردي‌براي آموزش و‌تدريس،تهران، وزارت آموزش و پرورش ،پژوهشکده تعليم و تربيت،چاپ اول

* وجه الله سيف الهي (1384)اقدام پژوهي : آموزش يک دوره کامل روش تحقيق اقدام پژوهي،تهران، عابد،چاپ اول

* وجه الله سيف الهي (1382) راهنمايي اقدام پژوهي (طرح معلم پژوهنده ) در آموزش و پرورش ، رشت ، انتشارات گيلان ، چاپ دوم

* اقبال قاسمي پويا (1382)راهنماي معلمان پژوهنده،تهران،نشر اشاره،چاپ چهارم

* اقبال قاسمي پويا (1380)راهنماي عملی پژوهش در عمل،تهران،وزارت آموزش و پرورش ، پژوهشکده تعليم و تربيت ،چاپ اول

*جین مک نیف و همکاران (1382)،  اقدام پژوهی (طراحی ، اجرا ، ارزشیابی ) ترجمه محمدرضاآهنچیان ، تهران ، رشد ،چاپ اول

*مهدی رجبلو ، معلم و اقدام پژوهی(پژوهش در عمل) ،انتشارات نیلبرگ

بسم الله الرحمن الرحيم

((هیچ روشی برتر از تحقیق نیست.))         امام علی (ع)

   مقدمه :

اقدام پژوهی یا معلم پژوهنده ، رویکردی آموزشی و پژوهشی است که هدف از آموزش و بکارگیری آن حل چالشها و مسائلی است که معلمان در حین عمل و به ویژه طی فرآیند یاددهی-یادگیری با آن مواجه می شوند.یعنی معلم به شیوه ای علمی و پژوهشی درفرآیندی نظام مند،ضمن تمرکز برچالشهای پیشرو،  با پرورش فرضیاتی درباره آنها در ذهن خود ، به جمع آوری اطلاعات درباره آنها پرداخته و آنها را به آزمون بگذارد و بدین وسیله ضمن دسترسی به راه حلهای مناسب و بکارگیری آن ، به حل مشکلات و موانع موجود بپردازد وضمن بهسازی فرآیند آموزش ، به تحقق یادگیری مناسبتر و مطلوبتر دست یابد.(جلیلی ، 1383) به عبارت دیگرمعلم پژوهنده به هر معلم يا دست‌اندركار آموزش و پرورش گفته مي‌شود كه به نحوي با مسائل آموزش و پرورش سروكار دارد و علاقه‌مند است براي بهسازي و اصلاح وضعيت نامطلوب به اقدام‌هاي عملي (اقدام پژوهي) دست بزند تا نتيجه آن منجر به تغيير و اصلاح وضعيت گردد. 

با پژوهشگر شدن معلمان فاصله نظر و عمل كه همواره مورد انتقاداكثرصاحب نظران ودست اندركاران است، از ميان مي رود.  ميان نظرات علمي ودانشگاهي وكلاس درس پيوندحاصل  مي شود.خودباوري در معلمان تقويت مي شود . به موضوع ها و مسائل محلي و منطقه اي توجه كافي مي شود. حس تعلق و مشاركت جوئي در آنان تقويت مي شود، اعتبار كارشان بيشتر شده وخلاقيت هايشان گسترش مي يابد .

نگارنده بر اين باور است كه تا خود معلمان وارد ميدان پژوهش نشوند، نمي توان فقط با اتكابه يافته هاي پژوهشي پژوهشگران دانشگاهي و مرسوم ، تحول چشمگيري در آموزش و يادگيري به وجود آورد . اين سخن نه ادعا ، بلكه واقعيتي است كه امروزه نه تنها در كشور ما ، بلكه در ديگر كشورهاي در حال توسعه و پيشرفته از سوي بسياري از محققان و صاحب نظران علوم تربيتي پذيرفته شده است . مقاله اي كه در اختيار شما قرار گرفته است با هدف آشنائي معلمان وعلاقمندان به اقدام پژوهي  است . اين مقاله راهنمائي است براي معلمان و ديگر كاركنان اداري و آموزشي كه مي خواهند براي بهسازي و ايجاد تحول در وضعيت فعلي آموزش در كلاس درس و مدارس و محل كار، شخصاً به پژوهش بپردازند.و نتايج آن را خود و همكارانشان در حين كار و عمل در كلاسهاي درس و اداره ملاحظه نمايند.اميدوارم اين فعاليت براي همكاران عزيز فرهنگي ما مثمر ثمر واقع شود .

مفهوم اقدام پ‍ژوهي يا پژوهش در عمل :

     پژوهش در عمل ؛  نوعی تحقیق توصیفی است که توسط خود  افراد درگیردریک مسئله ي خاص آموزشی و برای حل یا کاهش آن  انجام  می گیرد. به این معنا که شخص یا افراد، عمل خود را در حین کارو فعالیت، مورد پژوهش قرار می دهد.در پژوهش عملی ، پژوهنده تلاش می کند وضعیت نامطلوب یا نامعــین  موجود را به وضعیت مطلوب یا معین تغییر دهد که هدف از این کار   بهسازی امور و اثر بخش کردن آن است .(قاسمی پویا ، 1380 ،ص9)

زمينه هاي پژوهش در عمل :

معلمان پژوهنده تلاش می کنند که از طریق پژوهش در کلاس نسبت به شناخت مسائل و بهسازی آموزش و یادگیری کوشا باشند. معلمان دركليه ي عرصه هايي كه به نحوي به برنامه ي درس وكلاس درس و مدرسه و رفتار خودآنان ودانش آموزان ارتباط دارد، مي تواننددست به تحقيق بزنند.این امرموجب   می شود که آنها در عرصه های گوناگون و مرتبط با آموزش و پرورش اظهار نظر نمایند، شرایط موجود را تحلیل نمایند ودر مجموع اندیشه ورز و مجهز به دانش  پژوهش باشند. (جلیلی ، 1383)

مراحل عمده ي پژوهش در عمل :

1- تشخيص (كشف مساله)    

  2 – تغيير (حل مساله )

3 – ارزيابي (ارزشيابي و نتيجه)

گام هاي نه گانه ي پژوهش در عمل :

مراحل 9 گانه زیر را مي توان به سه مرحله عمده تقسيم کرد: مرحله تشخيصي (1تا5) ، تغییر(6 )وارزيابي (7تا9) (قاسمی پویا ، 1380 ،ص37)

1- مشخص كردن موضوعي كه داراي شرايط زير باشد .

الف – مورد علاقه شما باشد .     ب – پژوهش پذير باشد .

ج – داراي اهميت باشد .            د – در توان پژوهشگر باشد .

ه – پشتوانه ي اطلاعاتي داشته باشد.

2 – بيان مساله(توصيف وضعيت موجود):

پژوهشگر وضعيت فعلي  را به روشني توصيف مي كند و به تعريف و بيان ابعاد مساله مي پردازد . اينكه مشكل موجود در چه شرايط و محيطي نمايان شده و عمق و گستردگي  آن چقدر است و آسيب هاي آن كدامند ؟

3 – گرد آوري اطلاعات اوليه ( شواهد يك) :

برای این که تصویر روشنی از وضع موجود داشته باشیم لازم است داده ها یا اطلاعات لازم در این باره را جمع آوری کنیم.

الف – مشاهده رفتار يا بررسي عملكردها در مدت معين

ب – بررسي پرونده تحصيلي دانش آموز

ج – پرس و جو از همكاران

د – مطالعه علمي و آگاهانه از منابع معتبر( كتب و ...)

در اين قسمت بهتر است كميت هاي اندازه يا مشاهدات در طي جدول يا نموداري بيان شود .

4 - تجزیه و تحلیل و تفسیر داده های اولیه :

(بررسی علمی داده هاي شواهد يك) :

در این مرحله پژوهشگر با استفاده از اطلاعات بدست آمده از مرحله ی قبل ، اقدام به تحلیل و تفسیر داده ها می کند وبا یک

جمع بندی عالمانه از اطلاعات ، تاحدودی به علل احتمالی بوجود آورنده مشکل پی می بردونظرات خود را دراین مورد ثبت     می کندتا براساس آن راه حل موقتي را براي اجراء انتخاب كند. 

  5 -انتخاب راه حل یاراه حل های جدید وموقتی جهت اجرا  

با استفاده از اطلاعات جمع آوری شده و با خرد ورزی و اندیشیدن مداوم راه حل خود را با شرايط زير انتخاب کنید.

الف : در انتخاب راه حل عجله نكنيد .

ب : مطمئن باشيد كه اطلاعات كافي جمع آوري كرده ايد .

ج : راه حلي انتخاب كنيد كه امكان اجراي آن باشد.

6 - اجرای راه حل و نظارت برآن در حین اجراء :

  پژوهشگر ضمن اجرای راه حل پیشنهادی خود ، باید دقت کند که راه حل به درستی اجراء شود .یعنی ضمن اجراء ناظر و کنترل کننده مداوم نیزباشد .

* موارد قابل توجه در اين مرحله :

الف : پيشرفت كار را زير نظر داشته و وقايع را ثبت كنيد .

ب : از همكاران منتقد خود در مورد پيشرفت كاركمك بگيريد .

ج – درصورت لزوم تغييرات لازم رادراجراي  طرح اعمال كنيد.

7- گرد آوری اطلاعات پس از اجراي راه حل (شواهد دو) :

پژوهشگر پس از اجرای راه حل مطلوب خود که مدعی  می باشد با اجرای آن وضعیت مطلــــوب حاصل گردیده ، باید ملاکهایی را جهت اثبات ادعای خود داشته باشد .

الف : روش هاي گرد آوري اطلاعات را معين كنيد .

ب : داده هاي بدست آمده كه نشانگر ايجاد تغيير  هستند را جهت ارائه جمع آوري  كنيد .

ج : داده هاراجهت قضاوت دراختيارهمكاران منتقدخودقرار دهيد.

8 - ارزشیابی تاثیر اقدام جدید و تعیین اعتبار آن

( ارزیابی و اعتبار بخشی )

 در این مرحله داده های جمــع آوری شده را مثل مرحله سوم تفسیر و تحلیل می کنیم . با بررسی نتایج و داده های تحقـیق بعد از اجرای عمل ( راه حل ) از خود می پرسیم که «آیا واقعا تغییری که من به دنبال آن بودم تحــــــقق پیدا کرده است ؟ چقدر ؟» و برای ادعاهای  خود از شواهد 2 استفاده می کنیم.  در اين رابطه : 1 – دلايل محكم خود را مبني بر ايجاد تغيير بيان كنيد .2 – نظر همكاران منتقد خود را كه مبني بر تاييد تغييرباشد قيد كنيد .( گروه ارزياب )

9- دادن گزارش نهايي يا اطلاع رساني بهمراه نتيجه اتفاق افتاده ودر صورت تمايل ارائه ي پيشنهادات لازم به همكاران.

الگوی گزارش اقدام پژوهی :

*عنوان پژوهش(موضوع) ( صفحه ی عنوان)

* تشکر و قدردانی       * چکیده            * فهرست محتوا

* فهرست شکل ها و نمودارها و جدول ها

* مقدمه وتوصیف وضعیت موجود( تشخیص مسئله)

* گردآوری اطلاعات (شواهد 1)

*تجزیه و تحلیل و تفسیر داده ها (اطلاعات)

*  بررسی راه حل های موجود وانتخاب راه جدید (موقتی)

*  اجرای طرح جدید و نظارت بر آن

*گردآوری اطلاعات (شواهد2 )

*  ارز یابی تأثیر اقدام جدید و تعیین اعتبار آن

* تجدیدنظر ، تصمیم نهایی و پیشنهادی

* منابع و مآخذ

* پیوست ها(ساکی ، 1383،ص252)

منابع :

1- اميرحسيني،خسرو(1384) مهارت پژوهشگري در آموزش(اقدام پژوهي)،تهران، عارف‌كامل ،چاپ دوم

2- بختیاری، ابوالفضل وایرانی ، یوسف (1384) ، روش تحقیق عملی(اقدام پژوهی)،تهران ، انتشارات لوح زرین ، چاپ دوم

3- جلیلی ، علیرضا(1383)تعریف اقدام پژوهی ، http://irac.persianblog.ir

4- رؤوف  ،علي (1386)پژوهش در كلاس درس و مدرسه ، تهران ، مدرسه ، چاپ دوم

5- ساکي،رضا و ديگران(1383) اقدام‌پژوهي: راهبردي‌براي آموزش و‌تدريس،تهران، وزارت آموزش و پرورش ،پژوهشکده تعليم و تربيت،چاپ اول

6- سيف الهي،وجه الله (1384)اقدام پژوهي : آموزش يک دوره کامل روش تحقيق اقدام پژوهي،تهران، عابد،چاپ اول

7- سيف الهي، وجه الله (1382) راهنمايي اقدام پژوهي (طرح معلم پژوهنده ) در آموزش و پرورش ، رشت ، انتشارات گيلان ، چاپ دوم

8- قاسمي پويا،اقبال(1382)راهنماي معلمان پژوهنده،تهران،نشر اشاره،چاپ چهارم

9- قاسمي پويا،اقبال(1380)راهنماي عملی پژوهش در عمل،تهران،وزارت آموزش و پرورش ، پژوهشکده تعليم و تربيت ،چاپ اول

10- مک نیف و همکاران (1382)،  اقدام پژوهی (طراحی ، اجرا ، ارزشیابی ) ترجمه محمدرضاآهنچیان ، تهران ، رشد ،چاپ اول